Het wonder van de kleine goedheid

Het wonder van de kleine goedheid

De afgelopen maanden zijn veel mensen aan corona gestorven. Vaak in eenzaamheid zonder dierbaren om hen heen. Soms stierven mensen van de ene op de andere dag nadat ze opgenomen waren in het ziekenhuis. We hebben de verhalen gehoord van verpleegkundigen op de intensive cares en verzorgenden in de verpleeghuizen over hoe zij in deze uitzonderlijke omstandigheden de stervenden zo nabij mogelijk zijn geweest.

Rouwen zonder persoonlijk afscheid laat littekens na die pijn blijven doen, ook na de huidige crisis. Afscheid kunnen nemen, is belangrijk. Het zijn vaak kostbare momenten: laatste woorden tegen elkaar zeggen, in stilte bij elkaar zijn als het zo goed is, een gebaar, een kus. Vele gestorvenen zijn in kleine kring begraven. We weten allemaal hoe wezenlijk het is om samen afscheid te kunnen nemen in een viering, in een crematorium of waar dan ook. Het samen delen van het verdriet, de dierbare dode herinneren, zingend, biddend samenzijn, het doet ons goed ondanks de pijn van het verlies. Nu kan dat niet. Je kunt maar een beperkt aantal mensen uitnodigen, elkaar vasthouden, kussen, omhelzen, het gaat allemaal niet. De mensen die niet aanwezig kunnen zijn bij het afscheid, kunnen vaak alleen op afstand aanwezig zijn via een livestream, maar toch het daadwerkelijk samen-zijn is echt anders.

Een boekje in briefvorm

Manu Keirse en Leo Fijen schreven elkaar brieven in het midden van de coronacrisis. Manu Keirse is in Vlaanderen en Nederland een auteur van veelgelezen boeken over rouw, verdriet, afscheid en sterven. Ook Leo Fijen schreef vaak over deze thema’s. Hij spreekt veel met priesters en geestelijk verzorgers en gaat regelmatig voor in een verpleeghuis. Samen schreven ze eerder een boek over de dood van hun moeder.

Deze brieven zijn gebundeld onder de titel: Het wonder van de kleine goedheid in tijden van eenzaam sterven en beperkt afscheid. De auteurs vertellen over hun ervaringen en gesprekken met familieleden, religieuzen en pastores rond het sterven in eenzaamheid en het afscheid nemen op afstand in deze maanden waarop de coronacrisis een hoogtepunt bereikte. Daarnaast overdenken zij hun ervaringen en wat familieleden van gestorvenen met hen delen.

In hun brieven richten zij zich op de nabijheid van mens tot mens in ziekte en sterven; het wonder van de kleine goedheid. Beiden zoeken zij de ruimte binnen de noodzakelijke protocollen en regels zodat we elkaar toch zoveel mogelijk nabij kunnen zijn bij afscheid en sterven. Het boek is daardoor ook een handreiking geworden met tips en suggesties voor allen die hun naaste hebben verloren in de afgelopen maanden en nog zoveel vragen en pijn hebben, maar ook voor allen die hun naaste op een ander moment moesten loslaten. Als je niet op de uitvaart kunt zijn, kun je toch intens aanwezig zijn door bijvoorbeeld een brief te schrijven naar de familie met herinneringen aan de overledene of kwaliteiten en kenmerken die je in hem of haar waardeerde. Het boek is een hulp om ondanks de noodzakelijke afstand toch dicht bij elkaar te zijn en het verlies van een dierbare met elkaar te delen.

Manu Keirse en Leo Fijen, Het wonder van de kleine goedheid in tijden van eenzaam sterven en beperkt afscheid. Baarn 2020. €14,90.

Berrie Daalhuizen